PET şişe maliyeti: kurumunuzun yıllık hesabı ve geri ödeme süresi
"Tek kullanımlık şişe yerine kalıcı içme suyu altyapısı" cümlesi, bir maliyet iddiası taşır. Bu iddianın kurumunuz için geçerli olup olmadığı ancak kendi rakamlarınızla anlaşılır.
Bu yazıda hazır bir tasarruf rakamı bulamayacaksınız — bilerek. Şişe fiyatı, tüketim hacmi ve personel maliyeti kurumdan kuruma kat kat değişir; ortalama bir rakam vermek yatırım kararını yanlış yönlendirir. Bunun yerine hesabın kendisini veriyoruz.
Adım 1: Yıllık şişe tüketiminizi bulun
İlk veri, satın alma kayıtlarından çıkar. Ama tek bir toplam rakam yeterli değil; nerede ne kadar tüketildiği gerekir.
Alan | Yıllık şişe adedi | Birim fiyat | Toplam |
|---|---|---|---|
Bekleme / lobi alanları |
|
|
|
Toplantı ve etkinlik |
|
|
|
Personel alanları |
|
|
|
Dış alan / bahçe / havuz |
|
|
|
Diğer |
|
|
|
Toplam |
|
|
|
Bu dağılım önemli, çünkü içme suyu noktası her alandaki tüketimi aynı oranda etkilemez. Bazı alanlarda tüketim neredeyse tamamen ortadan kalkar, bazılarında beklenti olarak kısmen devam eder.
Adım 2: Görünmeyen kalemleri ekleyin
Şişenin faturadaki bedeli, toplam maliyetin bir bölümüdür. Şişe ayrıca:
- taşınır — depodan kullanım noktasına, personel zamanıyla
- stoklanır — depo alanı ve stok takibi
- soğutulur — enerji
- toplanır — boşların toplanması, yine personel zamanıyla
- atık olur — ayrıştırma ve bertaraf
Bu beş kalemin her biri ölçülebilir. En kolay yöntem, bir haftalık gözlemle personel zamanını tahmin edip yıla çarpmaktır:
```
Haftalık şişe taşıma/toplama süresi (saat)
× 52
× saatlik personel maliyeti
= yıllık görünmeyen iş gücü maliyeti
```
Çoğu kurumda bu kalem, ilk hesapta hiç yer almaz ve sonuçta en büyük sürpriz
olur.
Adım 3: Yatırım tarafını çıkarın
Karşı tarafta beş kalem var:
- Ünite bedeli (nokta sayısı × birim fiyat)
- Kurulum: tesisat bağlantısı, gider/drenaj çözümü, montaj
- Yıllık işletme: filtre (varsa), elektrik, bakım iş gücü
- Beklenen parça değişimi (aşınan parçalar)
- Devam eden şişe tüketimi (tamamen sıfırlanmıyorsa)
Beşinci kalem sık atlanır. Örneğin bir otelde odaya bırakılan karşılama suyu
misafir beklentisi olarak kalabilir; hesapta bunun sıfırlanmadığını varsaymak
daha gerçekçidir.
Adım 4: Geri ödeme süresini bulun
```
Yıllık kazanım = (şişe alım maliyeti + görünmeyen kalemler)
− (yıllık işletme maliyeti + devam eden şişe tüketimi)
Geri ödeme süresi = (ünite bedeli + kurulum) ÷ yıllık kazanım
```
Sonuç yıl cinsinden çıkar. Bu rakam kurumunuza özeldir ve iki kurum arasında
karşılaştırılamaz.
Örnek: hesabın nasıl işlediği
Aşağıdaki tablo gerçek rakamlar değildir — yalnızca hesabın nasıl
yürüdüğünü göstermek için, siz kendi verinizle doldurun diye konulmuştur.
Kalem | Örnek varsayım | Sizin rakamınız |
|---|---|---|
Yıllık şişe adedi | (satın almadan) |
|
Şişe birim fiyatı | (satın almadan) |
|
Yıllık şişe maliyeti | adet × fiyat |
|
Görünmeyen iş gücü | haftalık saat × 52 × saatlik maliyet |
|
Atık bertaraf | (varsa fatura) |
|
Yıllık toplam maliyet | üçünün toplamı |
|
Ünite + kurulum | (tekliften) |
|
Yıllık işletme | filtre + elektrik + bakım |
|
Devam eden şişe tüketimi | (tahmini) |
|
Yıllık kazanım | toplam maliyet − işletme − devam eden |
|
Geri ödeme süresi | yatırım ÷ kazanım |
|
Sağ sütun doldurulduğunda cevap çıkar. Sol sütuna rakam yazmıyoruz, çünkü
uydurulmuş bir varsayım sonucu doğrudan belirler ve kararı bozar.
Taban rakamı kurulumdan önce ölçün
Bu, geri dönüşü olmayan bir adım: **kurulum sonrasında "ne kadar tasarruf
ettik" sorusunun cevabı, ancak öncesinde ölçüm yaptıysanız vardır.**
Kurulumdan önce şu üçünü kaydedin:
- Son 12 ayın şişe alım adedi ve tutarı, alan bazında
- Bir haftalık gözlemle şişe taşıma/toplama süresi
- Aylık plastik atık hacmi
Satın alma kayıtlarından birincisi geriye dönük çıkarılabilir; ikinci ve üçüncü
çıkarılamaz.
Parayla ölçülmeyen taraf
Hesabın dışında kalan ama karar mekanizmasında ağırlığı olan üç başlık var:
- Atık hacmi. Sıfır atık hedefi olan kurumlarda bu, maliyetten bağımsız bir
gerekçedir. - Kullanıcı deneyimi. Şişe stoku bittiğinde ortaya çıkan boşluk, sürekli
çalışan bir noktada oluşmaz. - Kurumsal görünürlük. Kamusal alanda görünen bir içme suyu noktası, kurumun
hizmet kalitesinin somut bir göstergesidir.
Bunlar hesap tablosuna girmez ama yatırım gerekçesinin bir parçasıdır.
Yardım isterseniz
Yıllık şişe tüketiminizi, kurulum düşündüğünüz alanları ve nokta sayısını
iletirseniz, yatırım tarafındaki kalemleri (ünite, kurulum, yıllık işletme)
kalem kalem yazılmış bir teklifle veririz. Sol taraftaki rakamlar sizde,
sağ taraftakiler bizde — hesap ancak ikisi bir araya gelince tamamlanır.